User Tools

Site Tools


10427-ma-la-gi

Differences

This shows you the differences between two versions of the page.

Link to this comparison view

10427-ma-la-gi [2018/11/07 17:08] (current)
Line 1: Line 1:
 +<​HTML><​br><​div>​
 +<​p>​Theo quan niệm dân gian ở hầu hết các quốc gia thì <​b>​ma</​b>​ (hay <​b>​hồn ma</​b>​) là một từ để chỉ linh hồn của người chết (hoặc các sinh vật khác như động vật, thực vật) xuất hiện ở thế giới của người đang sống.<​sup id="​cite_ref-1"​ class="​reference">​[1]</​sup><​sup id="​cite_ref-:​0_2-0"​ class="​reference">​[2]</​sup>​ Những phác hoạ về hình thái tồn tại của ma rất đa dạng và có thể khác nhau tùy theo từng khu vực, nền văn hóa; từ những trường hợp mô tả ma vô hình, bóng mờ cho đến những mô tả ma có thể xác như một người sống.
 +</​p><​p>​Mặc dù khoa học công nghệ hiện đại ngày nay đang phát triển mạnh mẽ, những phân tích và nghiên cứu về ma nói riêng hay về lĩnh vực tâm linh nói chung vẫn còn gây ra nhiều tranh cãi. Những quan niệm lâu đời về sự sống sau cái chết cũng là một trong những điều khiến nhiều người tin rằng ma hay sự trở về của linh hồn người chết là không có thật(Một số cho rằng là có thật).
 +</p>
  
 +
 +
 +<p>Ma là một từ để chỉ sự hiện hình của người chết.<​sup id="​cite_ref-:​0_2-1"​ class="​reference">​[2]</​sup>​ Cũng cần phải phân biệt giữa ma và qủy. ​ Quỷ là oan hồn (linh hồn người chết oan) vất vưởng lâu năm, chất chứa nhiều cảm xúc tiêu cực (oán hận), trong truyện kể dân gian các nước thường lưu truyền những câu chuyện rất hãi hùng dễ sợ về quỷ từng giết và ăn thịt người(hoàn toàn không có thật). Phật giáo gọi linh hồn người mới mất là hương linh<sup id="​cite_ref-3"​ class="​reference">​[3]</​sup><​sup id="​cite_ref-4"​ class="​reference">​[4]</​sup>​.Theo bên Ki-tô giáo thì họ không tin ma là có thật
 +</p>
 +
 +<​p>​Dù có một số điểm khác biệt ở các nền văn hóa, nhưng những miêu tả về ma quỷ vẫn có các đặc điểm chung sau đây:
 +</p>
 +<​h3><​span id="​T.C6.B0.C6.A1ng_t.C3.A1c_ng.C6.B0.E1.BB.9Di_-_ma"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Tương_tác_người_-_ma">​Tương tác người - ma</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<​p>​Theo quan điểm của nhiều chuyên gia trong các lĩnh vực tâm linh thì 
 +</p>
 +<​ul><​li>​Chỉ có người có "​duyên"​ với linh hồn đó hoặc có âm dương nhãn mới có thể nhìn thấy linh hồn cũng như cõi âm (như chỉ riêng người đó gặp ảo giác).</​li>​
 +<​li>​Chỉ những người có khả năng đặc biệt còn gọi là các nhà ngoại cảm là có thể thấy và tương tác (nói chuyện) với linh hồn hoặc ma. Các thầy ngải dùng linh hồn, thường là chết oan, để trù ếm và luyện các loại ngải có tác dụng hại người.</​li>​
 +<​li>​Một số cách thức để bất kỳ ai cũng có thể tương tác với ma gồm: chơi ma lon, cầu cơ.</​li></​ul><​h3><​span id="​N.C4.83ng_l.E1.BB.B1c_si.C3.AAu_nhi.C3.AAn"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Năng_lực_siêu_nhiên">​Năng lực siêu nhiên</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<​p>​Theo quan niệm của hầu hết các nền văn hóa, ma thường có những năng lực siêu nhiên. Trong văn hóa dân gian Việt Nam, người ta thường cho rằng ma có khả năng:
 +</p>
 +<​ul><​li class="​mw-empty-elt"/>​
 +<​li>​Biết được các việc đã, đang và sắp xảy ra như kết quả xổ số/số đề</​li>​
 +<​li>​Tác động lên vật chất như tạo ra tiếng động, rung cây, xô lệch bàn ghế... nhờ việc hòa vào tự nhiên, lợi dụng hoàn cảnh (dựa vào sức gió)</​li>​
 +<​li>​Tác động lên thể xác, hành động (lời nói, biểu cảm khuôn mặt) của người sống
 +<​ul><​li>​Nhập vào người sống để điều khiển hành động như hiện tượng lên đồng. Có sức mạnh phi thường khiến người bị nhập làm được những việc mà bình thường không thể làm.</​li>​
 +<​li>​Tác động lên cảm quan người sống, tạo ra ảo giác như dắt người sống đi lạc vào bụi, xúi người sống ăn đất mà tưởng ăn bánh.</​li></​ul></​li></​ul><​h3><​span id="​.C4.90i.E1.BB.81u_ki.C3.AAng_k.E1.BB.B5"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Điều_kiêng_kỵ">​Điều kiêng kỵ</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<​p>​Để trừ tà, người ta thường dùng các vật dụng sau vì tin rằng ma quỷ sợ chúng:
 +</p>
 +<​ul><​li>​Các loại bùa và dấu hiệu như bát quái, thánh giá,</​li>​
 +<​li>​Máu chó mực, củ tỏi, củ hành, cây dâu, cây đủng đỉnh...</​li>​
 +<​li>​Kim khí, kim loại, nhất là đao kiếm (mang tính hung sát) hay tiền đồng (gợi tham). Trong quan niệm dân gian có chuyện cho người chết ngậm vàng bạc, tiền đồng, hoặc các thuật sĩ hay căng kết giới bằng chỉ đỏ, tiền đồng để bẫy hoặc cản ma quỷ. Người bị giật mình khi ngủ, bóng đè thì hay kê dao đầu giường. Hoặc khi bốc mộ mà thịt chưa rữa nát thì ko được dùng đồ kim khí róc thịt mà phải dùng cật tre để tránh làm tổn thương hồn phách...</​li></​ul><​p>​Tuy nhiên theo lời kể của một số người cho rằng họ đã từng thấy ma, các vật đó không tác dụng gì mà họ cũng chẳng giải thích được tại sao ma lại không biết sợ.
 +</p>
 +<​h3><​span id="​N.C6.A1i_xu.E1.BA.A5t_hi.E1.BB.87n"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Nơi_xuất_hiện">​Nơi xuất hiện</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<​p>​Theo các nền văn hóa đông tây, hồn người chết có thể
 +</p>
 +<​ul><​li>​Tập trung theo kiểu xã hội (giống người sống) ở nơi được gọi là "âm phủ",​ hoặc "​địa phủ" đối nghịch với xã hội của người sống ở nơi được gọi là "​trần gian", "​trần thế" hay "​dương gian"​.</​li>​
 +<​li>​Ở "nhà mới" là cái mộ. Có quan niệm "​sống cái nhà thác cái mồ", vì vậy những người giàu, có điều kiện thường xây dựng nhà mồ rất đẹp tạo nên nghĩa địa khang trang như một thành phố.<​sup id="​cite_ref-5"​ class="​reference">​[5]</​sup></​li>​
 +<​li>​Ở những nơi có liên quan đến họ khi còn sống hoặc xảy ra sự kiện cái chết của họ (chết oan), thường là những nơi tăm tối, vắng vẻ. Đây còn được gọi là hiện tượng ma, quỷ ám.</​li></​ul><​h2><​span id="​Quan_ni.E1.BB.87m_v.E1.BB.81_ma_trong_c.C3.A1c_n.E1.BB.81n_v.C4.83n_h.C3.B3a"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Quan_niệm_về_ma_trong_các_nền_văn_hóa">​Quan niệm về ma trong các nền văn hóa</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h2>​
 +<​h3><​span id="​Vi.E1.BB.87t_Nam"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Việt_Nam">​Việt Nam</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<​p>​Nền văn hóa Việt Nam hơn 4000 năm gắn liền với truyền thống thờ cúng ông bà và niềm tin về cuộc sống sau cái chết cộng với những ảnh hưởng của các tôn giáo đã hình thành những niềm tin nhất định vào sự tồn tại của ma quỷ cũng như vong hồn của người đã khuất. Cũng như nhiều nền văn hóa khác, phần lớn người Việt Nam đều có quan niệm về sự tồn tại của linh hồn trong thể xác, Linh hồn cũng là một khái niệm được thần thánh hóa từ những khái niệm về tinh thần. Linh hồn theo người Việt Nam và các nước Đông Nam Á tách ra làm 2 phần: hồn và vía. Người Việt cho rằng con người có 3 hồn, nhưng vía thì nam có 7, còn nữ có 9. Như vậy khái niệm ma, đơn giản chính là hồn và vía của con người.<​sup id="​cite_ref-6"​ class="​reference">​[6]</​sup></​p><​p>​Trong văn hóa VIệt Nam xuất hiện một số loại ma quỷ như:
 +</p>
 +<​ul><​li>​Ma gà: loại ma hay theo những cô gái đẹp (theo quan niệm của dân tộc Tày – Nùng)    </​li>​
 +<​li>​Ma xó: theo tục người Mường, khi có người chết, đem dựng đứng ở xó nhà, sau thành ma    </​li>​
 +<​li>​Ma lai: thứ người ban đêm hóa ma đi ăn phân người khác, có nhiều truyền thuyết về ma lai rút ruột, đầu...    </​li>​
 +<​li>​Ma men: người say chết thành ma thường hay lôi cuốn người khác say sưa tới chết    </​li>​
 +<​li>​Ma thần vòng: ma những người thắt cổ chết (sau giục người khác tự tử chết như họ)    </​li>​
 +<​li>​Ma trành: ma cọp dữ, thường tìm dẫn cọp bắt ăn người khác để nó được đầu thai...</​li>​
 +<​li>​Còn lại gồm ma da, ma le, ma hời, ma lon,​...</​li></​ul><​h3><​span id="​Trung_Qu.E1.BB.91c"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Trung_Quốc">​Trung Quốc</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<​p>​Có các cương thi, các oan hồn, hồ ly, yêu tinh.
 +</p>
 +<​h3><​span id="​Th.C3.A1i_Lan"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Thái_Lan">​Thái Lan</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<​p>​Một số hồn ma như: Nang Tani (Ma cây chuối), ma lai,...
 +</p>
 +<​h3><​span id="​Nh.E1.BA.ADt_B.E1.BA.A3n"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Nhật_Bản">​Nhật Bản</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<​p>​Có oan hồn, hồ ly, yêu tinh, ma gấu, ma sói, ma một mắt, ma cổ dài, ma dù, ma búp bê,...
 +</p>
 +<​h3><​span id="​Ch.C3.A2u_.C3.82u"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Châu_Âu">​Châu Âu</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<​p>​NIềm tin về ma qủy trong các nền văn hóa ở Châu Âu cũng dựa trên quan niệm về sự trở về hoặc là sự hồi sinh của người chết. Các hình tượng về ma quỷ tiêu biểu trong văn hóa Tây Phương có thể thấy như gjenganger<​sup id="​cite_ref-7"​ class="​reference">​[7]</​sup>​ (một từ để chỉ ma trong tiếng Na Uy) trong nền văn hóa các nước vùng Scandinavi, Strigoi trong thần thoại Romania,<​sup id="​cite_ref-8"​ class="​reference">​[8]</​sup>​ vrykolakas trong thần thoại Hy Lạp,<​sup id="​cite_ref-9"​ class="​reference">​[9]</​sup>​ma cà rồng, ma sói,... Một hình tương ma quỷ nổi tiếng khác cũng xuất phát từ văn hóa Tây Phương chính là quỷ Satan, tuy nhiên hình tượng Satan lại mang màu sắc tôn giáo nhiều hơn là những loại ma quỷ thông thường.
 +</​p><​p>​Các câu chuyện dân gian Châu Âu cũng thường đề cập đến những lâu đài ma.
 +</p>
 +
 +<​h3><​span id="​Ph.E1.BA.ADt_gi.C3.A1o"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Phật_giáo">​Phật giáo</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<​p>​Theo Phật giáo, có một số cõi mà một người khi chết có thể tái sinh vào, một trong số đó là cõi ngạ quỷ.<​sup id="​cite_ref-10"​ class="​reference">​[10]</​sup></​p>​
 +<​h3><​span id="​Ki-t.C3.B4_gi.C3.A1o"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Ki-tô_giáo">​Ki-tô giáo</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<div class="​thumb tright"><​div class="​thumbinner"​ style="​width:​292px;"><​img alt=""​ src="​http://​upload.wikimedia.org/​wikipedia/​commons/​thumb/​0/​0b/​Witch_of_Endor_%28Nikolay_Ge%29.jpg/​290px-Witch_of_Endor_%28Nikolay_Ge%29.jpg"​ width="​290"​ height="​244"​ class="​thumbimage"​ srcset="//​upload.wikimedia.org/​wikipedia/​commons/​thumb/​0/​0b/​Witch_of_Endor_%28Nikolay_Ge%29.jpg/​435px-Witch_of_Endor_%28Nikolay_Ge%29.jpg 1.5x, //​upload.wikimedia.org/​wikipedia/​commons/​thumb/​0/​0b/​Witch_of_Endor_%28Nikolay_Ge%29.jpg/​580px-Witch_of_Endor_%28Nikolay_Ge%29.jpg 2x" data-file-width="​674"​ data-file-height="​567"/> ​ </​div></​div>​
 +<​p>​Sách Torah và Kinh Thánh bằng tiếng Do Thái có vài chỗ nói về ma, thuật chiêu hồn bằng những hoạt động huyền bí bị cấm.<​sup id="​cite_ref-11"​ class="​reference">​[11]</​sup>​ Trường hợp đáng lưu ý nhất là trong Sách I Sa-mu-ên,<​sup id="​cite_ref-12"​ class="​reference">​[12]</​sup>​ kể về chuyện Vua Saul đã cải trang đi gặp bà đồng Endor để triệu hồi linh hồn hay hồn ma của Samuel. Trong Kinh Tân Ước, Jesus đã phải thuyết phục các tông đồ rằng ông không phải là một hồn ma sau khi phục sinh<sup id="​cite_ref-13"​ class="​reference">​[13]</​sup>​. Cũng thế, các đệ tử của Jesus ban đầu đã tin rằng ông là một hồn ma khi thấy ông bước đi trên mặt nước.<​sup id="​cite_ref-Oxford_14-0"​ class="​reference">​[14]</​sup></​p>​
 +
 +<​p>​Phần lớn các nhà khoa học đều đồng ý rằng con người gồm thể xác (mang tính chất vật chất) và linh hồn (mang tính chất phi vật chất). Do đó, một vấn đề vẫn đặt ra thách thức cho khoa học đó là linh hồn sẽ đi đâu và ở đâu sau khi chết? Cho đến nay, ngoài ma trơi là một hiện tượng tự nhiên duy nhất các nhà khoa học có thể giải thích được bằng tri thức khoa học thì ma vẫn là bí ẩn đối với nhân loại. Sự bí ẩn này xuất phát từ giới hạn tri thức và khả năng hiểu biết của con người (nói chung) và các nhà khoa học (nói riêng), chủ yếu mang tích chất suy đoán, tưởng tượng. Các nhà khoa học (gồm các nhà cận tâm lý học) có rất nhiều nghiên cứu về hiện tượng ma quỷ nhưng vẫn chưa có khẳng định khoa học nào (chưa thể chứng minh hay bác bỏ hoàn toàn hiện tượng ma được). Tuy nhiên, việc nghiên cứu về ma cũng như các hiện tượng tâm linh nói chung cho đề nay vẫn đạt được một số thành tựu nhất định. Các nhà khoa học đưa ra một số giả thuyết sau về hiện tượng ma:
 +</p>
 +<​ul><​li>​Ma có thể là do các sóng hạ âm gây ra, gió biển mạnh thổi nhanh dọc theo các hành lang và tháp canh của những lâu đài và biệt thự cổ tạo ra các sóng hạ âm được cho là nguyên nhân gây ra hiện tượng nghe tiếng ma ở các nơi này.<​sup id="​cite_ref-15"​ class="​reference">​[15]</​sup></​li>​
 +<​li>​Mỗi con người chúng ta đều phát ra một điện từ trường có tần số dao động riêng, khi con người chết đi, nguồn điện từ trường vẫn tồn tại. Khi có một ai đó có tần số phù hợp, sẽ kích thích từ trường này, làm cho người đó thấy lại những cảnh sinh hoạt trước đây của người chết.</​li></​ul><​h3><​span id="​Trong_t.C3.A2m_l.C3.BD_h.E1.BB.8Dc"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Trong_tâm_lý_học">​Trong tâm lý học</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<​p>​Người ta thường ​  dùng nỗi sợ ma (ma ám ảnh hay hiện tượng "dọa ma") nhằm mục đích:
 +</p>
 +<​ul><​li>​Tốt:​ phá án, gây áp lực tâm lý lên phạm nhân trước kia hay hiện nay. Con người đã biết dùng nỗi sợ ma để phá án trong các vụ án như: Bao Công hay các vụ án mạng nói chung.</​li>​
 +<​li>​Xấu:​ mưu đồ trục lợi, biến tướng thành đồng bóng (lên đồng, nhập hồn) mà ta gọi chung là mê tín dị đoan<​i>​. </​i>​Đây là một hiện tượng cần bài trừ.</​li></​ul><​div class="​thumb tright"><​div class="​thumbinner"​ style="​width:​102px;"><​img alt=""​ src="​http://​upload.wikimedia.org/​wikipedia/​commons/​thumb/​4/​4d/​Ghost.jpg/​100px-Ghost.jpg"​ width="​100"​ height="​150"​ class="​thumbimage"​ srcset="//​upload.wikimedia.org/​wikipedia/​commons/​thumb/​4/​4d/​Ghost.jpg/​150px-Ghost.jpg 1.5x, //​upload.wikimedia.org/​wikipedia/​commons/​thumb/​4/​4d/​Ghost.jpg/​200px-Ghost.jpg 2x" data-file-width="​2592"​ data-file-height="​3888"/> ​ <div class="​thumbcaption">​Bộ xương đồ chơi dùng để dọa người yếu bóng vía</​div></​div></​div>​
 +
 +<​h3><​span id="​L.E1.BB.85_h.E1.BB.99i_ma"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Lễ_hội_ma">​Lễ hội ma</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<​p>​Được tổ chức ở các nước như Thái Lan, Hồng Kông, Nhật Bản. Ở một số nước như Anh, Mỹ, Úc, Canada, Halloween là một ngày lễ của trẻ em, được tổ chức vào ngày 31 tháng 10, còn gọi là lễ hội Ma lộ hình. Vào dịp này, người ta thường hoá trang mình thành những hình thù kì dị, ma quỷ hay mặt nạ dúm dó,... để doạ mọi người. Trong dịp lễ này, trẻ con thường mặc trang phục ma đi gõ cửa nhà hàng xóm, đồng thanh hô to "Trick or treat" (tạm dịch: Cho kẹo hay bị ghẹo) để xin kẹo. Tuy là một lễ hội ma, nhưng nó lại được nhiều trẻ em và các bậc phụ huynh yêu thích.
 +</p>
 +<​h3><​span id="​Du_l.E1.BB.8Bch"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Du_lịch">​Du lịch</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<​p>​Ngành công nghiệp du lịch Anh dùng ma để thu hút du khách, mở các tour tham quan những lâu đài bị đồn là có ma.
 +</p>
 +
 +<​p>​Những vấn đề về ma quỷ nói riêng và những vấn đề về tâm linh nói chung xuất hiện rất nhiều trong các tác phẩm nghệ thuật ở mọi nền văn hóa. Các đề tài này xuất hiện rất nhiều trong các tác phẩm văn học dân gian như cổ tích, truyền thuyết; trong tiểu thuyết, hội họa, điêu khắc, và cả trong những tác phẩm văn học mang đậm màu sắc tôn giáo.<​sup id="​cite_ref-16"​ class="​reference">​[16]</​sup>​ Ngày nay, với sự phát triển của nền công nghiệp điện ảnh, các hình ảnh ma quỷ còn được tái hiện trên các phim ảnh truyền hình và cả trong phim hoạt hình. Một số phim hoạt hình có sự xuất hiện của ma quỷ lại không có màu sắc rùng rợn nên phù hợp với trẻ em<sup id="​cite_ref-17"​ class="​reference">​[17]</​sup>​ trong khi một số phim hoạt hình thuộc thể loại này lại mang nhiều yếu tố máu me, kinh dị và do đó luôn được khuyến cáo là không dành cho trẻ em. Cũng giống như hoạt hình, chủ đề ma quỷ cũng xuất hiện trong truyện tranh với Nhật Bản là quốc gia có số lượng áp đảo về các truyện tranh kinh dị và hầu hết đều được khuyến cáo là không dành cho những độc giả nhỏ tuổi.<​sup id="​cite_ref-18"​ class="​reference">​[18]</​sup><​sup id="​cite_ref-19"​ class="​reference">​[19]</​sup></​p>​
 +<​h3><​span id="​V.C4.83n_h.E1.BB.8Dc"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Văn_học">​Văn học</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<​h4><​span id="​Vi.E1.BB.87t_Nam_2"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Việt_Nam_2">​Việt Nam</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h4>​
 +<​p>​Đề tài về ma quỷ đã xuất hiện trong văn học dân gian Việt Nam từ lâu, các truyền thuyết, cổ tích: Con Rồng Cháu Tiên, An Dương vương xây thành,... cũng có những yếu tố kì quái cũng như sự xuất hiện ma qủy, yêu quái.
 +</​p><​p>​Văn học Việt Nam trung đại có những tác phẩm về ma qủy tiêu biểu như: Chuyện Chức Phán sự đền Tản Viên, Chuyện yêu quái ở Xương Giang, Chuyện tướng Dạ Xoa (Truyền kỳ mạn lục – Nguyễn Dữ), Khách chôn của (Nam thiên trân dị tập – Khuyết danh), Biết chuyện kiếp trước (Thoái thực ký văn – Trương Quốc Dụng), Kim quy hiến kế giết yêu tinh (Tân đính Lĩnh Nam chích quái).
 +</​p><​p>​Thời trung đại, thể loại này để lại nhiều tác phẩm nổi tiếng: Thánh Tông di cảo, Công Dư tiệp ký, Truyền kỳ tân phả, Tân truyền kỳ lục (Phạm Quý Thích, thế kỷ XIX), Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ, Lĩnh Nam chích quái.
 +</​p><​p>​Sang thế kỷ 20, khi Việt Nam chính thức hoàn thiện và sử dụng chữ Quốc ngữ, các tác phẩm văn học về ma quỷ và các đề tài siêu nhiên xuất hiện ngày một nhiều hơn như: Vàng và Máu, Bên đường Thiên Lôi (Thế Lữ),<​sup id="​cite_ref-20"​ class="​reference">​[20]</​sup>​ Ai hát giữa rừng khuya (Tchya),​...<​sup id="​cite_ref-21"​ class="​reference">​[21]</​sup></​p><​p>​Ngày nay, với tốc độ phát triển của công nghê in ấn và sự bùng nổ Internet ở Việt Nam, các truyện ma, kinh dị được các tác giả Việt Nam trong và ngoài nước sáng tác ngày một nhiều hơn, được đăng tải và bày bán ở nhiều nơi. Có một số tác giả khá thành công với những truyện, tiểu thuyết thể loại này như Người Khăn Trắng (Huỳnh Thượng Đẳng),<​sup id="​cite_ref-22"​ class="​reference">​[22]</​sup>​Nguyễn Ngọc Ngạn,...
 +</p>
 +<​h4><​span id="​Trung_Qu.E1.BB.91c_2"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Trung_Quốc_2">​Trung Quốc</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h4>​
 +<​h4><​span class="​mw-headline"​ id="​Anh">​Anh</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h4>​
 +<​p>​Trong series truyện Harry Potter, ma xuất hiện nhiều, nhưng đặc biệt ở chỗ ma cũng là một nhân vật bình thường như bao người khác và không giống như tính chất của ma làm người ta sợ. Thực chất ma sống trong lâu đài chung với các học sinh và giáo viên.
 +</p>
 +<​h3><​span id="​.C4.90i.E1.BB.87n_.E1.BA.A3nh"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Điện_ảnh">​Điện ảnh</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<​p>​Điện ảnh các nước khai thác yếu tố tâm lý "sợ ma" cũng như tò mò về những hiện tượng siêu nhiên của con người để sản xuất nhiều bộ phim. Nhiều phim trong số đó đạt được nhiều giải thưởng. Đa số các phim kinh dị đều dùng các yếu tố ma quái. Càng ngày, những bộ phim kinh dị càng được sản xuất nhiều để đáp ứng sự thích thú được cảm giác run sợ vì ma. Những bộ phim này có thể có cốt truyện ma ăn thịt người, ma hào hiệp, ma "có tình người"​ chuyên giúp đỡ người khác, ma hại người. Cũng có những bộ phim nói về ma nhưng theo thể loại hài.
 +</p>
 +<​h4><​span id="​Vi.E1.BB.87t_Nam_3"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Việt_Nam_3">​Việt Nam</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h4>​
 +<​p>​Tại Việt Nam, thể loại ma trước đây ít được khai thác do chưa phải là đề tài khuyến khích thì nay các bộ phim với nội dung đề tài ma được khai thác nhiều. Điển hình như:
 +</p>
 +<​ul><​li>​Phim điện ảnh: <​i>​Nụ hôn thần chết</​i>,​ <​i>​Giải cứu thần chết.</​i></​li>​
 +<​li>​Bộ phim <​i>​Mười.</​i></​li>​
 +<​li>​Bộ phim <​i>​Ngôi nhà bí ẩn - Suối Oan Hồn.</​i></​li>​
 +<​li>​Bộ phim <​i>​Oan hồn (phim 2004).</​i></​li>​
 +<​li>​Bộ phim <​i>​Bệnh viện ma - Biệt thự trắng.</​i></​li></​ul><​h4><​span id="​M.E1.BB.B9"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Mỹ">​Mỹ</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h4>​
 +<​p>​Tại Mĩ, bộ phim <​b>​The Ring</​b>​ (Vòng tròn định mệnh), sản xuất năm 2002, được xếp thứ 20 trong top 100 khoảnh khắc kinh dị nhất mọi thời đại của kênh truyền hình cáp Bravo. Sau khi công chiếu vào ngày 18, tháng 10 năm 2002, bộ phim xếp thứ nhất tại Mĩ với doanh thu 15 triệu đô la. Tổng doanh thu bộ phim đạt $249.348.933,​ là một trong những phim kinh dị thành công nhất mọi thời đại.
 +</p>
 +<​h5><​span class="​mw-headline"​ id="​Zombie">​Zombie</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h5>​
 +<​p>​Khác với khái niệm về ma thì trong bộ phim kinh dị của Mỹ "​zombie"​ là một loại xác sống chuyên đi ăn thịt người sau khi bị ăn thịt thì chính họ lại trở thành một xác sống khác và được gọi chung là zombie. Lý do xuất hiện zombie đó là họ bị một loại virus gây nên ăn thẳng vào cơ thể nhưng không chết hoàn toàn mà vẫn tồn tại theo hướng khác bản năng và không còn tính người.
 +</p>
 +<​h4><​span id="​T.E1.BA.A1i_c.C3.A1c_n.C6.B0.E1.BB.9Bc"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Tại_các_nước">​Tại các nước</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h4>​
 +<div class="​thumb tright"><​div class="​thumbinner"​ style="​width:​202px;"><​img alt=""​ src="​http://​upload.wikimedia.org/​wikipedia/​commons/​thumb/​5/​5a/​Geisterhaus.jpg/​200px-Geisterhaus.jpg"​ width="​200"​ height="​120"​ class="​thumbimage"​ srcset="//​upload.wikimedia.org/​wikipedia/​commons/​thumb/​5/​5a/​Geisterhaus.jpg/​300px-Geisterhaus.jpg 1.5x, //​upload.wikimedia.org/​wikipedia/​commons/​thumb/​5/​5a/​Geisterhaus.jpg/​400px-Geisterhaus.jpg 2x" data-file-width="​621"​ data-file-height="​372"/> ​ <div class="​thumbcaption">​Một ngôi nhà trừ ma tại Thái Lan</​div></​div></​div>​
 +<​p>​Tại Campuchia, hầu như các phim kinh dị về ma luôn luôn đông khách và nền điện ảnh nước này năm nào cũng cho ra đời những bộ phim ma mà đề tài về ma cũng rất đa dạng. Hầu như rạp chiếu phim nào tại đất nước này cũng trình chiếu phim ma.
 +</​p><​p>​Tại Trung Quốc, bộ phim Thiến nữ u hồn là bộ phim nổi tiếng trong dòng phim ma tại nước này. Phim ma Trung Quốc thường đi theo lối mòn là mang yếu tố thần thoại, cốt truyện mang nội dung gần giống với Liêu trai chí dị. Bộ phim Thiến nữ u hồn đã mang lại nhiều giải thưởng cao cho điện ảnh Trung Quốc.
 +</​p><​p>​Tại Thái Lan, các phim ma kinh dị và các phim ma hài hước được khai thác tối đa. Truyền hình có cả kênh chuyên đề ma là chuyện kể các nhân chứng gặp được ma.
 +</​p><​p>​Tại Hàn Quốc, thể loại phim ma kết hợp giữa hư và thực hay sử dụng kỹ xảo điện ảnh cho ra đời các phim truyện ma có nội dung rõ ràng và giáo dục con người nhiều hơn là kinh dị câu khách.
 +</p>
 +<​h3><​span id="​Truy.E1.BB.87n_tranh"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Truyện_tranh">​Truyện tranh</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<​p>​Ở Hồng Kông: Âm dương lộ
 +</p>
 +<​h3><​span id="​H.E1.BB.99i_h.E1.BB.8Da_Nh.E1.BA.ADt_B.E1.BA.A3n"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Hội_họa_Nhật_Bản">​Hội họa Nhật Bản</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<​p>​Đây là những bức tranh vẽ ma do họa sĩ Nhật sáng tác
 +</p>
 +<​h3><​span id="​M.E1.BB.99t_s.E1.BB.91_b.E1.BB.A9c_.E1.BA.A3nh_ma"/><​span class="​mw-headline"​ id="​Một_số_bức_ảnh_ma">​Một số bức ảnh ma</​span><​span class="​mw-editsection"><​span class="​mw-editsection-bracket">​[</​span>​sửa<​span class="​mw-editsection-divider">​ | </​span>​sửa mã nguồn<​span class="​mw-editsection-bracket">​]</​span></​span></​h3>​
 +<​p>​Các bức ảnh do những người chụp ảnh rửa ảnh nhìn thấy đã công bố trên các mạng truyền thông và cho tới giờ vẫn chưa tìm ra lời giải đáp dù những ảnh này không hề dùng kỹ thuật phần mềm hay bất cứ thủ thuật nào khác. Tuy nhiên, một số hình ảnh này nhiều khi do hiệu ứng ánh sáng, tốc độ chụp nhanh và bị lệch, hình ảnh cho ra sẽ khác.
 +</p>
 +
 +
 +<div class="​reflist columns references-column-count references-column-count-2"​ style="​-moz-column-count:​ 2; -webkit-column-count:​ 2; column-count:​ 2; list-style-type:​ decimal;">​
 +<ol class="​references"><​li id="​cite_note-1"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text"><​span class="​citation web">​“Nghĩa từ "​ma<​span style="​padding-right:​0.2em;">"</​span>​”.</​span><​span title="​ctx_ver=Z39.88-2004&​amp;​rfr_id=info%3Asid%2Fvi.wikipedia.org%3AMa&​amp;​rft.btitle=Ngh%C4%A9a+t%E1%BB%AB+%22ma%22&​amp;​rft.genre=book&​amp;​rft_id=http%3A%2F%2Ftratu.coviet.vn%2Fhoc-tieng-anh%2Ftu-dien%2Flac-viet%2FV-V%2Fma.html&​amp;​rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook"​ class="​Z3988"><​span style="​display:​none;">​ </​span></​span></​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-:​0-2">​^ <​sup><​i><​b>​a</​b></​i></​sup>​ <​sup><​i><​b>​ă</​b></​i></​sup>​ <span class="​reference-text"><​span class="​citation web">​“<​span style="​padding-left:​0.2em;">"</​span>​ma",​ vi.wikitionary”.</​span><​span title="​ctx_ver=Z39.88-2004&​amp;​rfr_id=info%3Asid%2Fvi.wikipedia.org%3AMa&​amp;​rft.btitle=%22ma%22%2C+vi.wikitionary&​amp;​rft.genre=book&​amp;​rft_id=https%3A%2F%2Fvi.wiktionary.org%2Fwiki%2Fma%23Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t&​amp;​rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook"​ class="​Z3988"><​span style="​display:​none;">​ </​span></​span></​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-3"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text"><​span class="​citation web">​“Cúng cơm cho hương linh sau ngày chung thất?”. 01/12/2008 10:38 (GMT+7).</​span><​span title="​ctx_ver=Z39.88-2004&​amp;​rfr_id=info%3Asid%2Fvi.wikipedia.org%3AMa&​amp;​rft.btitle=C%C3%BAng+c%C6%A1m+cho+h%C6%B0%C6%A1ng+linh+sau+ng%C3%A0y+chung+th%E1%BA%A5t%3F&​amp;​rft.date=01%2F12%2F2008+10%3A38+%28GMT%2B7%29&​amp;​rft.genre=book&​amp;​rft_id=http%3A%2F%2Fwww.giacngo.vn%2Ftuvan%2F2008%2F12%2F01%2F7A5458%2F&​amp;​rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook"​ class="​Z3988"><​span style="​display:​none;">​ </​span></​span>​ </​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-4"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text"><​span class="​citation web">​“Nghi Thức Cúng Hương Linh”. Thứ tư, 13 Tháng 10 2010 11:​43.</​span><​span title="​ctx_ver=Z39.88-2004&​amp;​rfr_id=info%3Asid%2Fvi.wikipedia.org%3AMa&​amp;​rft.btitle=Nghi+Th%E1%BB%A9c+C%C3%BAng+H%C6%B0%C6%A1ng+Linh&​amp;​rft.date=Th%E1%BB%A9+t%C6%B0%2C+13+Th%C3%A1ng+10+2010+11%3A43&​amp;​rft.genre=book&​amp;​rft_id=http%3A%2F%2Fwww.viengiac.de%2Fvi%2Findex.php%3Foption%3Dcom_content%26view%3Darticle%26id%3D174%3Anghi-thuc-cung-huong-linh%26catid%3D77%3Abai-doc-them%26Itemid%3D109&​amp;​rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook"​ class="​Z3988"><​span style="​display:​none;">​ </​span></​span>​ </​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-5"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text">​Thành phố không người</​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-6"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text">​theo Cơ sớ văn hóa Việt Nam - Trần Ngọc Thêm - Nhà xuất bản Giáo dục năm 2003 - Trần Ngọc Thêm - trang 137: Tín ngưỡng sùng bái con người</​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-7"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text"><​span class="​citation web">​“gjenganger:​ Tiếng Na Uy”.</​span><​span title="​ctx_ver=Z39.88-2004&​amp;​rfr_id=info%3Asid%2Fvi.wikipedia.org%3AMa&​amp;​rft.btitle=gjenganger%3A+Ti%E1%BA%BFng+Na+Uy&​amp;​rft.genre=book&​amp;​rft_id=https%3A%2F%2Fvi.wiktionary.org%2Fwiki%2Fgjenganger%23Ti%E1%BA%BFng_Na_Uy&​amp;​rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook"​ class="​Z3988"><​span style="​display:​none;">​ </​span></​span></​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-8"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text"><​span class="​citation web">​“strigoi”.</​span><​span title="​ctx_ver=Z39.88-2004&​amp;​rfr_id=info%3Asid%2Fvi.wikipedia.org%3AMa&​amp;​rft.btitle=strigoi&​amp;​rft.genre=book&​amp;​rft_id=https%3A%2F%2Fdexonline.ro%2Fdefinitie%2Fstrigoi&​amp;​rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook"​ class="​Z3988"><​span style="​display:​none;">​ </​span></​span></​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-9"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text"><​i>​Vampires,​ Burial, and Death-Folklore and Reality</​i>​ by Paul Barber (1988) Vali-Ballou Press, Birmingham, NY. trang 26.</​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-10"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text">​Firth,​ Shirley. <​i>​End of Life: A Hindu View</​i>​. The Lancet 2005, 366:​682-86</​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-11"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text">​Deuteronomy 18:​11</​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-12"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text">​I Samuel 28:3–19 KJV</​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-13"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text"><​a href="​http://​vi.wikipedia.org/​wiki/​Ph%C3%BAc_%C3%82m_Luca"​ title="​Phúc Âm Luca">​Phúc Âm Luca 24:​37–39</​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-Oxford-14"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text"><​span class="​citation book">​Ehrman,​ Bart D. (2006). <​i>​Peter,​ Paul, and Mary Magdalene: the followers of Jesus in history and legend</​i>​. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-530013-0<​span class="​reference-accessdate">​. Truy cập ngày 14 tháng 11 năm 2015</​span>​. <​q>​Jesus then walks out to them, on the water. When they see him, in the middle of the lake, the disciples are terrified, thinking it is a ghost. Jesus assures them it is he, and then Peter, in a characteristically unreserved moment, calls out, "Lord if it is you, command me to come to you on the water" (Matt. 14–28).</​q></​span><​span title="​ctx_ver=Z39.88-2004&​amp;​rfr_id=info%3Asid%2Fvi.wikipedia.org%3AMa&​amp;​rft.au=Ehrman%2C+Bart+D.&​amp;​rft.aulast=Ehrman%2C+Bart+D.&​amp;​rft.btitle=Peter%2C+Paul%2C+and+Mary+Magdalene%3A+the+followers+of+Jesus+in+history+and+legend&​amp;​rft.date=14+November+2015&​amp;​rft.genre=book&​amp;​rft.isbn=978-0-19-530013-0&​amp;​rft.pub=Oxford+University+Press&​amp;​rft_id=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DTlvgp7WggvEC%26pg%3DPA17%26dq%3DJesus%27%2Bfollowers%2Bat%2Bfirst%2Bbelieve%2Bhim%2Bto%2Bbe%2Ba%2Bghost&​amp;​rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook"​ class="​Z3988"><​span style="​display:​none;">​ </​span></​span></​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-15"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text">​Bóng ma xuất hiện khi có sóng hạ âm</​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-16"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text"><​span class="​citation web">​“Góc nhìn về ma trong Phật giáo”.</​span><​span title="​ctx_ver=Z39.88-2004&​amp;​rfr_id=info%3Asid%2Fvi.wikipedia.org%3AMa&​amp;​rft.btitle=G%C3%B3c+nh%C3%ACn+v%E1%BB%81+ma+trong+Ph%E1%BA%ADt+gi%C3%A1o&​amp;​rft.genre=book&​amp;​rft_id=https%3A%2F%2Fthuvienhoasen.org%2Fa15101%2Fco-ma-hay-khong-y-nghia-va-quan-niem-ve-ma-trong-phat-giao&​amp;​rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook"​ class="​Z3988"><​span style="​display:​none;">​ </​span></​span></​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-17"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text"><​span class="​citation web">​“Casper The friendly ghost”.</​span><​span title="​ctx_ver=Z39.88-2004&​amp;​rfr_id=info%3Asid%2Fvi.wikipedia.org%3AMa&​amp;​rft.btitle=Casper+The+friendly+ghost&​amp;​rft.genre=book&​amp;​rft_id=http%3A%2F%2Fwww.nytimes.com%2F2001%2F12%2F17%2Farts%2Fseymour-v-reit-83-a-creator-of-casper-the-friendly-ghost.html&​amp;​rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook"​ class="​Z3988"><​span style="​display:​none;">​ </​span></​span></​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-18"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text">​Brenner,​ Robin E. (2007-06-30). <​i>​Understanding Manga and Anime</​i>​. Greenwood Publishing Group. ISBN 9780313094484.</​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-19"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text"><​span class="​citation web">​“Horror manga”.</​span><​span title="​ctx_ver=Z39.88-2004&​amp;​rfr_id=info%3Asid%2Fvi.wikipedia.org%3AMa&​amp;​rft.btitle=Horror+manga&​amp;​rft.genre=book&​amp;​rft_id=http%3A%2F%2Fwww.scaryforkids.com%2Fhorror-manga%2F&​amp;​rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook"​ class="​Z3988"><​span style="​display:​none;">​ </​span></​span></​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-20"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text">​Phạm Đình Ân (2006),​ <​i>​Thế Lữ - về tác gia và tác phẩm</​i>,​ Nhà xuất bản Giáo dục, trang 18-19</​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-21"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text">​Theo <​i>​Từ điển Văn học</​i>​ (bộ mới. Nhà xuất bản Thế giới, 2004, tr.1617), các tác phẩm của tác giả Tchya</​span>​
 +</li>
 +<li id="​cite_note-22"><​b>​^</​b>​ <span class="​reference-text"><​span class="​citation web">​“Những bí mật về "ông trùm" viết truyện kinh dị số một VN”.</​span><​span title="​ctx_ver=Z39.88-2004&​amp;​rfr_id=info%3Asid%2Fvi.wikipedia.org%3AMa&​amp;​rft.btitle=Nh%E1%BB%AFng+b%C3%AD+m%E1%BA%ADt+v%E1%BB%81+%22%C3%B4ng+tr%C3%B9m%22+vi%E1%BA%BFt+truy%E1%BB%87n+kinh+d%E1%BB%8B+s%E1%BB%91+m%E1%BB%99t+VN&​amp;​rft.genre=book&​amp;​rft_id=http%3A%2F%2Fvietnamnet.vn%2Fvn%2Fgiai-tri%2Fnhung-bi-mat-ve-ong-trum-viet-truyen-kinh-di-so-mot-vn-134241.html&​amp;​rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook"​ class="​Z3988"><​span style="​display:​none;">​ </​span></​span></​span>​
 +</li>
 +</​ol></​div>​
 +
 +<table role="​presentation"​ class="​mbox-small plainlinks sistersitebox"​ style="​background-color:#​f9f9f9;​border:​1px solid #​aaa;​color:#​000"><​tbody><​tr><​td class="​mbox-image"><​img alt=""​ src="​http://​upload.wikimedia.org/​wikipedia/​commons/​thumb/​4/​4a/​Commons-logo.svg/​30px-Commons-logo.svg.png"​ width="​30"​ height="​40"​ srcset="//​upload.wikimedia.org/​wikipedia/​commons/​thumb/​4/​4a/​Commons-logo.svg/​45px-Commons-logo.svg.png 1.5x, //​upload.wikimedia.org/​wikipedia/​commons/​thumb/​4/​4a/​Commons-logo.svg/​59px-Commons-logo.svg.png 2x" data-file-width="​1024"​ data-file-height="​1376"/></​td>​
 +<td class="​mbox-text plainlist">​Wikimedia Commons có thư viện hình ảnh và phương tiện truyền tải về <​i><​b><​span>​Ma</​span></​b></​i></​td></​tr></​tbody></​table><​!-- ​
 +NewPP limit report
 +Parsed by mw1332
 +Cached time: 20181016172326
 +Cache expiry: 1900800
 +Dynamic content: false
 +CPU time usage: 0.204 seconds
 +Real time usage: 0.287 seconds
 +Preprocessor visited node count: 761/1000000
 +Preprocessor generated node count: 0/1500000
 +Post&#​8208;​expand include size: 22086/​2097152 bytes
 +Template argument size: 262/2097152 bytes
 +Highest expansion depth: 8/40
 +Expensive parser function count: 0/500
 +Unstrip recursion depth: 0/20
 +Unstrip post&#​8208;​expand size: 32010/​5000000 bytes
 +Number of Wikibase entities loaded: 0/400
 +Lua time usage: 0.059/​10.000 seconds
 +Lua memory usage: 2.9 MB/50 MB
 +--><​!--
 +Transclusion expansion time report (%,​ms,​calls,​template)
 +100.00% ​ 216.059 ​     1 -total
 + ​36.55% ​  ​78.980 ​     1 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​Tham_kh&#​7843;​o
 + ​24.92% ​  ​53.848 ​     1 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​Wikify
 + ​24.43% ​  ​52.784 ​     2 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​H&#​7897;​p_th&​ocirc;​ng_b&​aacute;​o
 + ​23.73% ​  ​51.270 ​    10 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​Ch&​uacute;​_th&​iacute;​ch_web
 +  4.57%    9.876      1 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​Th&#​7875;​_lo&#​7841;​i_Commons
 +  3.82%    8.244      1 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​D&#​7921;​_&​aacute;​n_li&​ecirc;​n_quan
 +  3.22%    6.967      1 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​Cite_book
 +  2.58%    5.568      1 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​H&#​7897;​p_b&​ecirc;​n
 +  2.29%    4.957      1 B&#​7843;​n_m&#​7851;​u:​C&#​7847;​n_bi&​ecirc;​n_t&#​7853;​p
 +--><​!-- Saved in parser cache with key viwiki:​pcache:​idhash:​26972-0!canonical and timestamp 20181016172325 and revision id 41774318
 + ​--></​div>​
 +
 +</​HTML>​
10427-ma-la-gi.txt · Last modified: 2018/11/07 17:08 (external edit)